Logo

लाइभ अपडेट : कोरोना भाइरस

विश्वमा कोरोना भाइरस
मृत्यु
९०८,६६०
संक्रमित
२८,०५७,६७७
निको भएका
२०,१२३,४४९
नेपालमा कोरोना भाइरस
मृत्यु
३९०
संक्रमित
६१,५९३
निको भएका
४३,८२०

उषा रजक सँग रङ्गमञ्चका कुरा



करिब एक दशक किर्गिस्तानको बसाइ पछि नेपाल फर्किएकी रङ्गकर्मी तथा अभिनेत्री उषा रजक ललितपुरमा जन्मिएकी हुन् । केही महिना यता मात्रै नेपाल आएकी उषा भर्खर ‘कठपुतली’ नामक चलचित्रको छायांकन सकेर अहिले सर्वनाम थिएटरमा ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ नामक नाटक गरिरहेकी छिन् ।

रङ्गमन्चको पहिलो अनुभवमा नै उत्कृष्ट अभिनेत्रीको पुरस्कार जितेकी उषा एक्टर्स स्टुडियो कि विद्यार्थी हुन् ।

कंकाल, भर्चुअल रियालिटी, म्यारिज इन मोसन, चोख्याउने, बाँकी उज्यालो जस्ता धेरै नाटक गरेसकेकी उनले माइती, सन्तान थरिथरिका, किनारा, जस्ता चर्चित टेलिफिल्ममा समेत काम गरेकी छिन् ।

इकु, कुसुमे रुमाल २, वान डे, कथा, जस्ता फिल्महरुमा अभिनय गरिसकेकी उषा अहिले सर्वनाम थिएटरमा चलिरहेको अशेष मल्ल निर्देशित नाटक ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ को मुख्य पात्र हुन् । नाटकमा नारीले सत्य, द्वापर, त्रेता र कलियुगमा भोग्नुपरेका तमाम कुराहरु समाबेश गरिएको छ ।

प्रस्तुत छ, उनै उषा रजक सँग सल्लेरी खबरको साप्ताहिक विशेषांक सल्लेरी कोलाजको लागि अन्शु खनालले लिएको अन्तर्वार्ताः

अन्शुः नाटकमा कति बर्ष पछि कमव्याक हजुरको ?

उषाः नाटकमा मेरो बाह्र बर्ष पछिको कमव्याक हो । मैले २००७ सालमा अनुप बराल सरको ‘बाँकी उज्यालो’ गरेको थिए । त्यसपछि अहिले ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ ।

अन्शुः नाटकबाट नै कमव्याक किन ?

उषाः मेरो खासमा ‘कठपुतली’ नामक फिल्म सुटिङ भइसकेको छ, रिलिज चाँहि हुन बाँकी छ । संयोगबस नाट्यश्वर भगवानले मलाई नाटकबाट नै इन्ट्रि गराउन खोज्नु भएको रहेछ । यसकारण मैले नाटक गरें ।

अन्शुः यति बर्षपछि नाटकमा आउँदा ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ नै किन रोज्नु’भो ?

उषाः सायद यो मेरो डेस्टिनीको खेल हो । मलाई लाग्छ कुनै पनि चिज हाम्रो कन्ट्रोलमा छैन । सबै कुरा हाम्रो ब्राह्मणले लेखिसकेको चिजहरु हो । हाम्रो काम चाँहि हरेक दिन इमानदार भएर जे पर्छ त्यहि गर्नुपर्छ भन्ने मेरो मन्त्र हो । म पछिसम्मको प्लान बनाउदिनँ, म आजको दिन राम्रोसँग बाँच्छु बस् त्यहि हो । सायद त्यहि कारण मैले जे चाहेको त्यहि गर्न पाइरहेको छु ।

अन्शुः ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ले हजुरको यतिका बर्षसम्मको रिक्ततालाई पुरा गर्छ जस्तो लाग्छ ?

उषाः जसरी मैले आफुले आफुलाई शारीरिक रुपमा तयार बनाएको छु, जस्तो कि ब्यालेट डान्स सिकें, स्विमिङ गर्छु, स्पोर्ट्सहरु गर्छु, ती कुराहरुलाई फिजिकल मुभमेन्ट द्वारा देखाउन पाए । आफुले यतिका बर्ष सिकेका कलाहरु देखाउन पाए । सबैभन्दा जरुरी चाँहि मेरो जिन्दगीको सिद्धान्तहरु ठ्याक्कै मिल्छ यो नाटकसँग ।

हाम्रो दक्षिण एसियामा नमिलेको चिजहरु जस्तै नारी सशक्तीकरण, समाजले हामीलाई एकदमै कमजोर स्थितिमा राखेको छ । ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ मेरो कथा हो, तपाईंको कथा हो, मेरो हजुरमुवा, मेरो आमा, मेरो छिमेकी आइमाइहरुको, मेरो छोरीको, सबैको कथा हो । त्यहि भएर म एकदमै धन्य छु, यो कथा मैले गर्न पाए ।

हामी कलाकार त निर्देशकको सपना साकार पार्ने साधन हौं, अशेष सरको कल्पना, सम्पदाको कथा, र मेरो विचारहरु ठ्याक्कै मिलेको हुनाले पनि अहिलेसम्मको रिक्ततालाई पुरा गर्छ जस्तो लाग्छ ।

अन्शुः थिएटर सजिलो कि फिल्म ?

उषाः आफ्नो आफ्नो च्यालेन्जेजहरू हुन्छ दुबै क्षेत्रमा । थिएटर चाँहि जिवन्त अभिनय हो । थिएटरमा नो रिटेक, स्पेस सँग खेल्न पाइन्छ, लाइभ दर्शक हुन्छन्, दर्शकहरुबाट उर्जा पाइन्छ । फिल्म चाहि पछि रिलिज हुन्छ । दर्शकलाइ प्रत्यक्ष भेट्न पाउदैनौं ।

फिल्ममा भन्दा थिएटरबाट नै आनन्द आउँछ ।

अन्शुः कस्तो फिल्ममा काम गर्न सहज लाग्छ ?

उषाः अहिलेसम्म गरेको फिल्महरु सहज नै थिए, चेतनशील, कमेडी, लभ स्टोरी, सबै फिल्महरु सहज नै लाग्छ । आफुलाई तयार गरेर काम गरेपछि सबै फिल्म सहज नै हुन्छ ।

अन्शुः नाटक ‘अर्को कुरुक्षेत्र’ सँग कसरी जोडिनु भयो ?

उषाः जब मेरो ‘कथा’ नामक फिल्म युट्युबमा रिलिज भयो, धेरै जनाले देख्नु भयो । मैले एकदमै आदर गर्ने गुरुदेखि फिल्म मेकरहरुले तिमी कता छौ, नेपालमा तिम्रो खाँचो छ भन्न थाल्नु’भो । म किर्गिस्तानमा युएनडिपिमा कम्युनिकेसन एक्सपर्टको रुपमा काम गर्थें । मलाई लाग्यो, यति धेरै ग्याप भएपछि के होला र ! ‘कथा’ फिल्म हेरेपछि मलाई सम्पदाले नोटिस गरेको रहेछ । उसले अशेष सरलाइ पनि भनेको रहेछ, म २००५ मा राष्ट्रिय नाटक प्रतियोगितामा भाग लिदा निर्णयकहरु मध्ये अशेष सर पनि एक हुनुहुन्थ्यो । उहाँले मलाई याद गरिरहनु भएको रहेछ । सम्पदाले कुरा गरेपछि अशेष सरले पनि हुन्छ भन्नु भएछ र मैले पनि हुन्छ भनें ।

अन्शुः अहिले पछिल्लो समय थिएटरमा ‘मि टु’का कुरा आइरहँदा हजुर थिएटरमा फर्किनु भएको छ, तपाईं यो नाटकबाट थिएटरका दर्शकलाई कस्तो छाप छोडेर जान चाहनुहुन्छ ?

उषाः हामी रङ्गकर्मी सबै जनाको आवाज निकाल्ने ठाउँ नाटक हो जस्तो लाग्छ । थिएटरमा ‘मि टु’ मोमेन्ट गरिरहँदा धेरै खुसी लाग्छ । शोषणमा परेका महिलाहरु बाहिर आएर बोल्न सक्ने हुनुभएको छ । म ताली पिट्छु, यो एकदमै राम्रो कुरा हो । म चाहि नाटक मार्फत आफ्नो तरिकाले आवाज उठाउँदै छु ।

अन्शुः नाटकमा तपाईंको भुमिका ?

उषाः समाजमा भएका अनेक नारीहरुलाई मैले प्रतिनिधित्व गरेको छु । दबिएको, लेखिएको, दस्तावेज भित्र राखेको महिलाको भुमिकामा छु म । म द्रोपदीको, सिता, निर्माला सबैको कुरा उठाएको छु । यस नाटकमा नारी सशक्तीकरणका कुराहरु गरेको छौ र प्रश्नहरु सोधेका छौँ । मेरो काम नै प्रश्न सोध्ने हो ।

अन्शुः महिला भएकै कारण यो क्षेत्रमा भोग्नु परेको समस्या ?

उषाः मान्छे स्वतन्त्र रुपमा जिन्दगीको डिसिजनहरु लिनुपर्छ र आर्थिकरुपमा आत्मनिर्भर हुनुपर्छ जस्तो लाग्छ । कला क्षेत्रमात्रै नभइ सबै क्षेत्रमा महिलालाई कम पैसा तिरिन्छ । हिरोहरूलाई चार गुना, पाँच गुना पैसा दिन्छन् । तर हिरोइनले अलिक धेरै पारिश्रमिक माग्यो भनेर विवाद हुन्छ । अझै हिरोइनहरुको कुरा काट्छन्, यो केटासँग लाग्यो, त्यो होटलमा गयो भन्छन् । जबकि हामीले काम अनुसार पैसा नै पाएको हुदैनौं । यो क्षेत्रमा मेरो ठुलो समस्या नै यहि हो । मैले मेरो दक्षताको अनुसार मेहनतको अनुसार पारिश्रमिक पाउँदिन । त्यहिकारण पनि यहाँ अभिनय गरेर मात्रै टिक्न नै गार्‍हो छ ।

अन्शुः लामो समयपछि फर्किनुभाछ, आफ्नो कलालाइ मुर्त रुप दिन के गर्नुहुन्छ ?

उषाः म बनेको नै किताबले हो । यति लामो समयपछि फर्किदा दर्शकलाई पनि आशा बढि हुन्छ । त्यसको लागि मैले भरतमणि देखि पुर्वि पश्चिमी दर्शनमा नाटकको बारे पढ्छु । डान्सिङहरु सिकिरहेको छु ।

अन्शुः पछिल्लो समय महिला हिंसाका घटनाहरु एकदमै मिडियामा आइरहेको छ । केही समययता नेपाली सिने जगतमा पनि घरेलु हिंसाको कुराहरु बाहिर आए, तपाईलाई के लाग्छ, महिला हिंसा कम गर्न के गर्नुपर्छ ?

उषाः महिला हिंसा पहिल्यै देखि भइरहेको हो, मेरो बज्यैको पाला देखि, आमाको पाला देखि अहिलेसम्म महिला हिंसा भईरहेकै हो । अहिले जति मिडियामा आउनु पनि मलाई राम्रो लाग्छ, ताली बजाउँछु म यो साहसको लागि । आजको दिन महिलाहरु अगाडि आएर बोल्न सक्ने भएका छन्, यो खुसीको कुरा हो । अनि पछिल्लो समय सिने जगतको कुरा गर्दा मान्छेहरुले जे भए पनि महिलालाई नै गलत देख्छ ।

अरुको छोरी बैनीलाई पर्दा चाहिँ मुखमा पखाला लाएको जसरी ठिक्क पर्यो, त्यस्तै हुनुपर्थ्यो भन्ने अनि आफ्नो आमा बहिनीलाई पर्दा पनि चुप बस्न सक्छ मान्छे ? मान्छेहरुमा अरुको लागि एक थोपा पनि संवेदनशीलता छैन । अगाडि आउनुस्, बोल्नुस्, सबैजना बोल्नुस्, सहेर नबस्नुस् । होहोकार गर्नुस् । अनि बल्ल कान फुट्छ ती शासकहरुको अनि बन्द हुन्छ यो सबै । जुन किसिमले हाम्रो समाज निर्माण भएको छ नि त्यो संरचना नै गलत छ । छोरी साँझ घर बाहिर जान नहुने, कपडाको कुरामा पनि त्यस्तै ।

म आफ्नो स्टोरी सम्झन्छु, म स्कुल पढ्दा बाटोमा हिडिरहदा केही केटाहरुले जिस्क्याए, म सानोदेखि नै नडराउने स्वभावको थिए, फर्केर तिनीहरुलाइ गाली गरें । मैले गाली गरेपछि त तिनीहरु सबै मिलेर मलाई छुने जस्तै गरे । हतारहतार घर गएर मैले मेरो दाइ पर्नेलाइ फोन गरें, मलाई केही केटाहरुले पिछा गरिराछन् मदत गर्नु न भने । दाइले उल्टै मलाई नै तिमी आजकल छोटो कपडा लगाउने, हाल्फ टिसर्टहरु लगाउने भाछौ, तिमी लामो कपडा लगाउने गर भन्नू भो । म त छक्क परें । मलाई यत्तिकै बाटोमा हिड्दा हिंसा भईरहेछ, म नाङ्गै हिडु, कपडा लगाएर हिडु, छोटो कपडा लगाएर हिडु त्यो मेरा बिषय हो । कसैलाइ पनि कुनै हक हुदैन मलाई त्यस्तो व्यवहार गर्न ।
समाजमा हामी महिलालाई कसले प्रोटेक्ट गर्छ ? कस्ले बोल्दिन्छ हाम्रो लागि ? हामी आफ्नो लागि आफै बोल्ने हो । आफै बलियो हुने हो, आवाज उठाउने हो ।

अन्शुः बाह्र बर्ष पहिले नाटक गर्दा र अहिले नाटक गर्दा के फरक पाउनु भाछ ?

उषाः अहिले हामी टेक्निकल हिसाबले धेरै अगाडि छौं । त्यो समय गुरुकुलहरु थियो, अहिले बिल्डिङहरु छन् । अहिले हामी विश्वलाई हातमा लिएर हिडेका छौं । धेरै नयाँ प्रयोगहरु भईरहेको छ । पहिले र अहिले धेरै फरक छन् । हामी पनि अझै तिखारिएर आएको छौं ।

अन्शुः अब अन्त्यमा केही भन्न चाहनुहुन्छ ?

उषाः बाह्र बर्ष पछि म नाटकमा फर्किएको छु, सर्वनाम थिएटरमा नाटक चलिरहेछ । आउनुस् हेर्नुस् । यो हामी सबैको कथा हो । हामीलाई सल्लाह सुझाब दिनुस् । तपाईंको सल्लाह, सुझाब र मायाले नै हामी अघि बढ्ने हो ।

०००

०००

कविता, कथा तथा सृजनात्मक लेखनमा सक्रिय गोर्खाकी अन्शु खनाल मनोविज्ञानकी विद्यार्थी हुन् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्